چرا پمپ آب هنگام آبیاری یا مصرف زیاد خاموش می‌شود؟

در بسیاری از ساختمان‌های پرواحد، باغ‌ها و ویلاها، ممکن است پمپ آب هنگام آبیاری فضای سبز، پر کردن مخزن پشت‌بام یا باز بودن هم‌زمان چند شیر آب ناگهان خاموش شود و خطای بی‌آبی نمایش دهد؛ در حالی که مخزن ذخیره پر از آب است و قطعی آب شهری هم وجود ندارد.

یکی از علت‌های احتمالی این اتفاق، اشتباه گرفتن افت فشار ناشی از مصرف زیاد با بی‌آبی واقعی است. وقتی چند خروجی آب هم‌زمان باز هستند، فشار شبکه ممکن است کاهش پیدا کند؛ اما این کاهش فشار لزوماً به معنای خشک‌کار کردن پمپ نیست.

در این مقاله تفاوت این دو وضعیت را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چگونه می‌توان با تنظیم پارامترهای P05، P06 و P12 در کنترل هوشمند پمپ آب اوست، روش تشخیص بی‌آبی را با شرایط سیستم هماهنگ کرد.

۱. تفاوت افت فشار ناشی از دبی بالا با بی‌آبی واقعی چیست؟

هر پمپ آب با توجه به منحنی عملکرد خود، در برابر تغییر میزان آبدهی یا دبی، فشار متفاوتی ایجاد می‌کند. معمولاً با افزایش دبی خروجی، فشار قابل تأمین پمپ کاهش می‌یابد. به همین دلیل، وقتی چند شیر آب هم‌زمان باز هستند یا خروجی بزرگی مانند شلنگ آبیاری استفاده می‌شود، ممکن است فشار لوله‌ها پایین بیاید.

با وجود شباهت ظاهری، دو وضعیت زیر با یکدیگر تفاوت دارند:

بی‌آبی واقعی یا خشک‌کاری پمپ

در این وضعیت، آب کافی به ورودی پمپ نمی‌رسد. خالی شدن مخزن، مسدود شدن مسیر مکش، ورود هوا به مسیر یا مشکلات تأمین آب می‌توانند باعث خشک‌کاری شوند. ادامه کار پمپ در چنین شرایطی ممکن است به آب‌بند مکانیکی، پروانه و سایر اجزای پمپ آسیب بزند؛ بنابراین تشخیص و توقف به‌موقع اهمیت دارد.

افت فشار در اثر مصرف زیاد آب

در این حالت، آب همچنان به پمپ می‌رسد و پمپ در حال آب‌رسانی است؛ اما به دلیل باز بودن چند خروجی یا بالا بودن دبی مصرف، فشار شبکه کاهش پیدا می‌کند. بنابراین پایین بودن فشار به‌تنهایی نشانه قطعی بی‌آبی نیست.

اگر کنترلر فقط بر اساس فشار یا یک زمان‌بندی نامتناسب تصمیم‌گیری کند، ممکن است افت فشار ناشی از مصرف زیاد را با خشک‌کاری اشتباه بگیرد و پمپ را متوقف کند.

از طرف دیگر، پرشرسوئیچ مکانیکی معمولی به‌تنهایی قابلیت تشخیص مستقل بی‌آبی را ندارد؛ مگر اینکه در کنار آن از تجهیزات حفاظتی دیگری استفاده شده باشد.

۲. کنترل هوشمند پمپ آب اوست چگونه بی‌آبی را تشخیص می‌دهد؟

کنترل هوشمند پمپ آب اوست برای پمپ‌های تک‌فاز تا ۳ اسب بخار طراحی شده است. جریان کاری دستگاه تا ۱۴ آمپر و محدوده سنسور فشار آن تا ۱۰ بار است.

این کنترلر برای تشخیص بی‌آبی یا خطای E2 دو معیار در نظر می‌گیرد:

• E2-P: تشخیص بی‌آبی بر اساس فشار

• E2-A: تشخیص بی‌آبی بر اساس جریان مصرفی موتور یا آمپر

تشخیص بی‌آبی بر اساس فشار؛ E2-P و پارامتر P05

در روش فشار، دستگاه وضعیت فشار سیستم را بررسی می‌کند. اگر پمپ روشن باشد و فشار به مدت تعیین‌شده در پارامتر P05، دست‌کم ۲۵ درصد پایین‌تر از فشار استارت باقی بماند، دستگاه خطای E2-P را اعلام می‌کند و پمپ را متوقف می‌سازد.

مقدار پیش‌فرض P05 برابر ۳۰ ثانیه است. پس از وقوع خطا نیز دستگاه با توجه به زمان تنظیم‌شده در پارامتر P07 برای راه‌اندازی مجدد تلاش می‌کند.

این روش می‌تواند برای سیستم‌هایی با الگوی مصرف متعارف مناسب باشد؛ اما در شرایطی مانند آبیاری یا مصرف هم‌زمان چند واحد، افت فشار ممکن است ناشی از دبی بالای آب باشد، نه قطع شدن آب ورودی.

تشخیص بی‌آبی بر اساس جریان موتور؛ E2-A و پارامتر P06

در روش جریان، کنترلر میزان جریان مصرفی موتور را با مقدار تعیین‌شده برای تشخیص بی‌آبی در پارامتر P06 مقایسه می‌کند.

هنگام خشک‌کاری، بار مکانیکی وارد بر پمپ ممکن است تغییر کند و در نتیجه جریان مصرفی موتور نیز تغییر کند. با این حال، مقدار و جهت این تغییر به مشخصات موتور، نوع پمپ و شرایط کاری آن وابسته است؛ بنابراین نباید یک مقدار آمپر ثابت را برای همه پمپ‌ها در نظر گرفت.

برای استفاده از این روش، باید مقدار مناسب P06 با توجه به جریان واقعی همان موتور و دستورالعمل تنظیم دستگاه تعیین شود.

۳. روش‌های کاهش قطع شدن پمپ هنگام آبیاری و مصرف زیاد

اگر از وجود آب کافی در مخزن، هواگیری صحیح پمپ، مناسب بودن مسیر مکش و نصب اصولی شیر یک‌طرفه اطمینان دارید، اما پمپ هنگام مصرف زیاد با خطای E2-P متوقف می‌شود، ابتدا باید علت افت فشار بررسی شود.

مواردی مانند ظرفیت نامناسب پمپ نسبت به دبی موردنیاز، قطر کم لوله‌ها، گرفتگی مسیر مکش یا خروجی و افت فشار شبکه نیز می‌توانند در این مشکل نقش داشته باشند. تغییر تنظیمات کنترلر به‌تنهایی کمبود ظرفیت پمپ یا ایراد لوله‌کشی را برطرف نمی‌کند.

پس از بررسی شرایط نصب و اطمینان از آب‌رسانی مناسب، دو راهکار تنظیمی در کنترل اوست قابل بررسی است.

راهکار اول: تنظیم زمان تشخیص بی‌آبی با پارامتر P05

در ساختمان‌های پرواحد یا سیستم‌هایی که هنگام مصرف هم‌زمان با افت فشار موقت روبه‌رو می‌شوند، می‌توان زمان تشخیص فشار را متناسب با شرایط واقعی سیستم تنظیم کرد.

افزایش زمان P05 باعث می‌شود کنترلر برای مدت بیشتری وضعیت فشار پایین را بررسی کند و سریعاً خطای E2-P ندهد. با این حال، افزایش بیش از حد این زمان می‌تواند تشخیص خشک‌کاری واقعی را نیز به تأخیر بیندازد.

بنابراین مقدار P05 باید با توجه به رفتار واقعی سیستم و با رعایت زمان ایمن تشخیص بی‌آبی انتخاب شود؛ نه صرفاً برای جلوگیری از نمایش خطا.